Tranh luận về chữ quốc ngữ

Vụ tranh luận về chữ quốc ngữ vừa qua là một cớ hay để tìm hiểu về lịch sử, chữ nghĩa, và văn hoá. Và cũng là dịp để nghĩ về vấn đề thảo luận học thuật ở Việt Nam.

Có thể nói, ở Việt Nam ngày nay, nhiều cuộc thảo luận học thuật không còn đủ chất lượng để tạo ra các giá trị mới, vì nhiều lý do.

Ở bề nổi, có thể nhắc tới việc thiếu các diễn đàn học thuật nghiêm chỉnh, thiếu cơ chế thẩm định, vân vân. Song, ẩn sau những lý do này là gì nếu không phải là sự bó hẹp các không gian thảo luận? Không thiếu ví dụ về các buổi thảo luận, chia sẻ của các nhóm học thuật bị chính quyền cấm cản (như các buổi trao giải của Văn Việt). Lập nhóm sáng tác, xuất bản thì bị coi là “phản động” (Nhóm Mở Miệng – Kỳ án Nhã Thuyên). Người trí thức thì bị lên án (vụ GS Chu Hảo). Thậm chí, viện nghiên cứu còn chọn tự giải thể vì không muốn tuân thủ các giới hạn luật pháp vô lý (viện IDS). Tự do học thuật, như thế, đang bị từ chối một cách thẳng thừng ở đất nước này.

Trong bối cảnh đó, người người nhà nhà tìm đến Facebook, hình thành nên một không gian thảo luận phức tạp, cũng là điều dễ hiểu.

Quay lại chuyện chữ quốc ngữ, xin giới thiệu với các bạn một vài bài nghiên cứu, bài viết thú vị (và ngắn) xoay quanh vấn đề này.

– Khoin; “Alexandre de Rhodes và sự tưởng tượng về lịch sử cận đại của nền sử học Việt Nam”; US-VN Research Center; 27/11/2019, https://usvietnam.uoregon.edu/vi/2019/11/27/alexandre-de-rhodes-va-su-tuong-tuong-ve-lich-su-can-dai-cua-nen-su-hoc-viet-nam/

– Mai Kim Ngọc; “Chữ quốc ngữ, tiếng Việt Nam, và tu sĩ Alexandre De Rhodes”; Việt Báo; 27/2/2013; https://vietbao.com/images/file/FLuQxwiD0AgQAE1u/maikim-ngoc-quoc-ngu.pdf

– Phạm Thị Kiều Ly; “Chữ quốc ngữ – một công cụ để khai dân trí” (bản thảo); Hội thảo Hè 2019; http://hoithao.viet-studies.net/PTKieuLy_Porto.pdf

– Phạm Quỳnh; “Khảo về chữ quốc ngữ”; Nam Phong Tạp chí Số 122; 10/1927; https://issuu.com/nvthuvien/docs/q21_qn_119-124_t122?mode=window&viewMode=doublePage

Với những ai muốn đọc thêm về cuộc tranh luận xoay quanh chữ quốc ngữ thời đầu thế kỷ 20, từng thu hút nhiều học giả nổi tiếng như Dương Quảng Hàm, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Kiêm, xin xem Nam Phong Tạp chí với chuỗi 38 bài viết về chữ quốc ngữ:
– Xem mục lục (phần chữ quốc ngữ nằm ở trang 381-383): https://issuu.com/nvthuvien/docs/muc_luc_phan_tich
– Thư viện Nam Phong Tạp chí: https://www.nguoi-viet.com/ThuVienNguoiViet/NamPhong.php

Về quan điểm của mình trong chuyện chữ nghĩa, xin mượn lời của thầy Nguyễn Văn Trung: “Chữ đi với nghĩa, vì ý-nghĩa tiếng nói gắn liền với thái-độ con người nói. Mà nói là gì nếu không phải là mặc-khải một ý-nghĩa được cấu-tạo trong tiếp nhận xử thế của con người thiết-yếu ở đời với người khác. Do đó, không thể tách ngôn-ngữ ra khỏi tư-tưởng, chữ ra khỏi ý-nghĩa. Những dị-biệt giữa các ngôn-ngữ không phải ở tại những hệ-thống dấu hiệu quy-ước khác nhau, nhưng là tại con người nói hiểu đời hiểu người và có những thái-độ khác nhau trước đời và người khác. Chính vì thế mà đôi khi không thể dịch đầy đủ ý-nghĩa một tiếng của nước này sang tiếng nước khác. Vậy muốn thông-cảm với một ngôn-ngữ, ta phải vào trong văn-hoá là nền tảng hay là khung cảnh đã cấu-tạo nên ngôn-ngữ đó.” (Nguyễn Văn Trung; “Chữ nghĩa”; Tạp chí Đại học Số 6; 11/1958).